Μικρός αλλά πανίσχυρος: Ο ποντικός που ζει σε μεγαλύτερα υψόμετρα από κάθε άλλο θηλαστικό.

Ο ποντικός των Άνδεων, ένα μικροσκοπικό αλλά ανθεκτικό τρωκτικό, έχει καταφέρει να αναπτύξει μοναδικές προσαρμογές, επιβιώνοντας σε ακραία υψόμετρα που ξεπερνούν τα 6.000 μέτρα. Η ικανότητά του αυτή έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων, που εξετάζουν τις μεταβολικές και γενετικές καινοτομίες που του επιτρέπουν να ζει σε συνθήκες που θα αποθάρρυναν οποιοδήποτε άλλο ζωικό είδος.

Η ζωή σε τέτοια ύψη είναι εξαιρετικά απαιτητική, καθώς η έντονη ηλιακή ακτινοβολία, η έλλειψη τροφής, οι πολικές θερμοκρασίες και η περιορισμένη ποσότητα οξυγόνου, δημιουργούν μια αφιλόξενη ατμόσφαιρα. Σε υψόμετρο 5.000 μέτρων, η ποσότητα του οξυγόνου μειώνεται κατά 50%, προκαλώντας σοβαρές αναπνευστικές δυσκολίες και ναυτία στα περισσότερα θηλαστικά.

Μια νέα εποχή στην κατανόηση των θηλαστικών σε ψηλά υψόμετρα

Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι μόνο η πίκα των Ιμαλαΐων μπορούσε να επιβιώσει σε τέτοια υψόμετρα. Ωστόσο, ανάμεσα στα χρόνια 2020 και 2023, οι ερευνητές εντόπισαν τον ποντικό των Άνδεων να ζει στα 6.739 μέτρα, στον κρατήρα του ηφαιστείου Γιουγιαϊγιάκο, στα σύνορα Αργεντινής και Χιλής. Σε αυτές τις συνθήκες, τα επίπεδα οξυγόνου είναι μόλις στο 44% του επιπέδου της θάλασσας.

«Ήταν πραγματικά εκπληκτικό. Οι άνθρωποι δεν πίστευαν ότι θηλαστικά θα μπορούσαν να αντέξουν σε τέτοια υψόμετρα, αλλά εκεί βρίσκονται», ανέφερε ο Γκράχαμ Σκοτ, καθηγητής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο McMaster.

Προσαρμογές που εντυπωσιάζουν

Σύμφωνα με μια νέα μελέτη, οι ποντικοί αυτοί εκμεταλλεύονται έναν συνδυασμό μεταβολικών και γενετικών προσαρμογών. Σε εργαστηριακά πειράματα που μιμούνταν τις συνθήκες χαμηλού οξυγόνου και κρύου, οι ποντικοί αυτοί παρουσίασαν σημαντική παραγωγή θερμότητας, καθώς και αυξημένη μυϊκή δραστηριότητα και ενεργοποίηση του καφέ λίπους τους.

«Θυμίζουν περισσότερο μαραθωνοδρόμους παρά σπρίντερ. Τα μυϊκά τους κύτταρα είναι πλούσια σε μιτοχόνδρια, κάτι που τους επιτρέπει να διατηρούν τη δραστηριότητα παραγωγής θερμότητας για μεγαλύτερες περιόδους», πρόσθεσε ο Σκοτ.

Μια ακόμα εντυπωσιακή ανακάλυψη σχετίζεται με την διατροφή αυτού του τρωκτικού. Παρά την περιορισμένη διαθεσιμότητα τροφής σε αυτές τις υψομετρικές περιοχές, οι ποντικοί αυτοί επιβιώνουν καταναλώνοντας λειχήνες, σπόρους και έντομα που φέρνει ο άνεμος. Η γενετική τους ανάλυση αποκάλυψε ότι έχουν αναπτύξει μεταλλάξεις στα γονίδια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό, επιτρέποντάς τους να αποτοξινώνουν φυτικές ουσίες που είναι επιβλαβείς για άλλα ζώα.